Expositie en boek voor schilder Jan Wessendorp
In Brugge de opening bijgewoond van de grote overzichtstentoonstelling van Jan Wessendorp, in de Jan Garemijnzaal in het Belfort. Behalve Jan Wessendorps knappe schilderijen zijn er beelden van Hubert Minnebo te zien. Jans werk komt mooi tot zijn recht in die stijlvolle ruimte. Blijvender dan de expositie is Schilder Jan Wessendorp (Uitgeverij Kleinood & Grootzeer, ISBN 978 90 78844 37 0). Dat kloeke boek werd bij deze gelegenheid ten doop gehouden. Het is zeer mooi vormgegeven door Gerrit Westerveld. Jan Wessendorps werk is er smaakvol in gereproduceerd. Het boek bevat behalve beschouwingen gedichten van Albert Hagenaars en mijzelve. Voor meer informatie betreffende dit werk klikke men naar http://www.gezienjan.nl/

Bert Bevers, Albert Hagenaars en Auke van der Heide leverden bijdragen aan het boek Schilder Jan Wessendorp. (foto Siti Wahyuningsih)

Siti Wahyuningsih, Jan Wessendorp, Bert Bevers en Albert Hagenaars tijdens de vernissage van Jans overzichtstentoonstelling. (foto Gerrit Westerveld)

Uitgever en vormgever Gerrit Westerveld geniet van een Brugse Zot. Achter hem keuvelen Bert Bevers en Adriaan Verkade. (foto Luci Van As)

1957
Vandaag is het exact vijftig jaar geleden dat ik voor mijn gevoel toch min of meer plotseling een broertje kreeg. Onze moeder zaliger nagedachtenis, op de oudste foto tussen Peter Bevers (links) en Bert Bevers in, verzekerde me later dat zijn komst absoluut niet onaangekondigd was. Een halve eeuw geleden. Samen meer dan honderd jaar. Tempus fluit….

Avonturen in een Nieuwe Wereld
Hoewel het Witte Huis het tot op de dag van vandaag vanzelfsprekend vehement ontkent, had wereldwijd zelfs het rapaille vanaf dag één van de voorbereidingen op de overval op Irak in de smiezen dat het hier om een veroveringsoorlog zou gaan. Dat het niet om de verspreiding van democratie zou gaan, maar om olie. Zie welke belangen de familie Bush verdedigt, en je hoeft daar geen tekening bij te maken. Het mag natuurlijk wel. Politiek cartoonist Vince plaatste bijgaande prent al in januari 2003 in Le Soir Magazine. En die blijft hoogst actueel. Zeker nu zelfs Alan Greenspan, tot voor kort baas van de Amerikaanse Federale Bank, in zijn memoires The Age of Turbulence: Adventures in a New World ronduit stelt dat Bush deze oorlog alleen begonnen is om een grotere controle op de olieproductie in Irak te krijgen. Greenspan was niet minder dan negentien jaar de belangrijkste bankier van de Verenigde Staten van Noord-Amerika, en ik had van hém niet verwacht dat hij zo ferm stelling zou nemen. De wonderen zijn de wereld nog niet uit….

De € moet promoveren!
Lees tussen alle dagdagelijkse quisquiliën in De Standaard zojuist ook het bericht dat € 1 momenteel $ 1,4017 waard is. Zeg maar $ 1,40. Ik vind dat een heftig bericht. Dat is niet zomaar iets, hè? Vergeet de enorme symboolwaarde niet die altijd van de dollar uit is gegaan. Neem alleen al de plaats die het teken $ in Microsoft Word bij de symbolen inneemt: op de bovenste rij het vierde na !, " en #. De € vind je pas in het zestigste rijtje…Daar moet verandering in komen! Omhoog met die €!

Allen of velen?
Benieuwd of het kardinaal Francis Arinze zal lukken de tekst effectief overal aangepast te krijgen. Arinze, prefect van de Vaticaanse Congregatie voor de Eredienst, stoort zich al geruime tijd aan een ernstige vertaalfout die in sommige landen in de liturgie is geslopen. Het gaat om de meest centrale liturgische tekst die de katholieke kerk kent: “…dit is mijn Bloed dat voor u en alle mensen wordt vergoten tot vergeving van de zonden.” In de Latijnse grondtekst, gebaseerd op de evangelies, wordt echter de term pro multis gebruikt, hetgeen ‘voor velen’ betekent (pro omnibus komt nergens voor). Zowel de Willibrord- als de Nieuwe Bijbelvertaling gebruiken bij Jezus’ instellingswoorden ook die term, ‘voor velen’. Het is vanuit theologisch oogpunt natuurlijk ook niet zómaar een vertaalfoutje: ‘voor allen’ impliceert dat alle mensen, ongeacht hun relatie met Christus en de kerk gered zouden zijn. De vertaling ‘voor velen’ maakt duidelijk dat Christus’ verlossing weliswaar aan alle mensen wordt aangeboden, maar dat dit niet betekent dat uiteindelijk allen in de hemel komen. Boeiende kwestie. Deed me er de bijbel weer eens bij pakken. Matteus en Markus bezigen allebei ‘voor velen’, Lukas houdt het op ‘voor u’ en Johannes heeft het er tout court niet over….

Marina revisited
Zit nu dus wel de godganselijke dag met Marina in mijn hoofd. Waarmee ik niet de enige ben, want daarstraks schoot me de nep-Heinz uit de onvolprezen reeks Heinz van Windig en De Jong te binnen:

Marina blijft scoren
Soms kom ik op een rommelmarkt een aantrekkelijk geprijsde accordeon tegen. Dan wik ik en weeg ik, want ik droom namelijk regelmatig dat ik zo’n instrument omhang en er vanaf minuut één virtuoos op speel. Om die illusie gaaf te houden heb ik nog nooit tot aankoop besloten. Gelukkig deed Rocco Granata zulks ooit wél. Anders had hij misschien wel nooit Marina verzonnen. Daar had deze uitermate sympathieke artiest in 1959 een wereldhit mee. Het is een van de oudste liedjes die ik me van de radio kan herinneren. En het wordt nog steeds gewaardeerd: in de Chart Show van de Duitse televisiezender RTL werd Marina uitgeroepen tot de beste ‘Italo-hit’ aller tijden. Ach, hoe ontroerend fraai kan Granata zijn trekzak bespelen. Bekijk het maar eens via onderstaande link. Bravissimo, Rocco!

http://www.youtube.com/watch?v=0wXiJgCRH4Y

Poëtische natuurbescherming
Ik ben geen dendroloog. Ik verleende mijn poëtische medewerking aan de bloemlezing Kastanjegedichten, die Nanne Nauta samenstelde in een poging iets te doen tegen de oprukkende mineermot die de kastanjes kaalvreet zonder dat hij een natuurlijke vijand te duchten heeft. Dat wel. En ik schreef het gedicht Dikke boom bij de imposante platanus x acerifolia op het Gouvernementsplein in mijn geboortestad. En daarmee heb ik aan natuurbescherming gedaan! Al surfend kwam ik op de webstek van Cultureel Brabant namelijk de interessante reeks Bijzondere Brabantse bomen van Han van Meegeren tegen. En volgens Han hoeft niemand voortaan bang te zijn dat een overheid een vinger naar de boom in kwestie uitsteekt, want: “Je kunt geen boom kappen waar een dichter zijn loflied op geuit heeft.” Het is maar dat u het weet…

http://www.cubra.nl/bomen/boomvandeweek/bergenopzoombertbeversplataan/bergenopzoombertbeversboom.htm

Zo leer je vogels kennen
‘Gemiddeld drie en twintig gram weegt een Witte Kwikstaart. Dat wil zeggen, dat we hem per brief dus juist niet meer met een postzegel van twaalf cent zouden kunnen versturen.’ Zo begint het lemma over dit mooie vogeltje, eind jaren vijftig verschenen in Zo leer je vogels kennen. Als kind spaarde ik de plaatjes die je moest inplakken in deze uitgave van Riz La + (u weet dat u dit niet moet uitspreken als Rizla Plus maar als Riz La Croix, de naam van de firma die het vloeipapier vervaardigt?). In de loop der jaren raakte ik dat boekje kwijt, en nu vond ik het terug. Voor een euro. Helemaal compleet: álle plaatjes zitten er nog in! De aanhef van deze notitie, die ik me trouwens nog uitstekend kon herinneren, doet me aan een grapje van Bette Midler denken. Die stond eens op een podium, met een heftig decolleté waar haar imposante borsten uit púilden. Midler: “You would like to know what they weigh, don’t you? I wont’t tell you. All I wanna tell you is that it would cost $ 29,75 to send them to Des Moines, Iowa....”

Dakdichters gevraagd
Over enig literair talent beschikken lijkt me mooi meegenomen, expliciet wordt daar echter niet om gevraagd. Maar als je bij deze firma solliciteert moet je in elk geval géén last van hoogtevrees hebben….:

Borgerhout heeft unicum
Het is volslagen triviaal, maar aardig om te weten dat Borgerhout een unicum in huis heeft: voor de ingang van het districtshuis (dat tot de grote fusie het gemeentehuis was) aan het Moorkensplein ligt een steenblok van 14,10 meter met een gewicht van 40 ton. De heren Velce en Cornet (zij waren, zo staat in de kolos gebeiteld, ‘ontginners van steengroeven te Escozyn’ – een naam die op Google merkwaardigerwijze geen enkele treffer oplevert) schonken het blok ter gelegenheid van de Wereldtentoonstelling, die in 1885 in Antwerpen plaatsvond. Het is het grootste gehouwen steenblok van gans België!

Bonzo op herhaling
Goed nieuws. Als ik het interview in het blad Revolver met Neil Innes mag geloven werkt The Bonzo Dog (Doo-Dah) Band momenteel aan een nieuw album. Zonder Vivian Stanshall uiteraard, die maar 51 mocht worden en in 1995 stierf. Een van de elpees die ik indertijd helemaal uit mijn hoofd kende was Tadpoles, met klassiekers als Hunting Tigers Out In India, By A Waterfall en Canyons Of Your Mind. Kostelijk is ook nog steeds de Monty Python-achtige inleiding op het nummer Shirt. In een tijd dat je naar Paramaribo moest als je een Surinamer wilde zien was Londen al een voorafspiegeling van de mulitculturele samenleving die nog vorm moest krijgen:

Radioreporter:
Excuse me, sir, would you mind talking to us about shirts?
Hey, what?
About shirts.
Shirts?
Yes.
I’ve got plenty at home.
Heh…good grief…
And here comes a lady with an enchanting…little…kangaroo. …and I’m going to ask her something about shirts. No I’m not…because she’s giving me a rather vulgar sign..Uh..would you…’scuse me…would you mind…we’re talking about shirts.
Eh?
About shirts.
Shirts?
Yes. The problem of shirts. The kind of…y’know…are they necessary? Shirts.
[Foreign accent] Where it is?
Yes…where it is. Where is shirts?
I don’t know.
You don’t know? Umm…oh dear…

Behalve Tadpoles (1969) verschenen van The Bonzo Dog Band Gorilla (1967), The Doughnut In Granny’s Greenhouse (1968) en Keynsham (1969). Het laatste album, Let’s Make Up And Be Friendly, is al vijfendertig jaar oud. Een laatste opflakkering was er in 1992, toen onder de oorspronkelijke naam The Bonzo Doo Doo Dah Band de single No Matter Who You Vote For, The Government Always Gets In (Heigh Ho!) verscheen. Nog steeds briljante, lucide, muzikale humor. Alle albums zijn verkrijgbaar op cd! Benieuwd naar de nieuwe plaat….

http://www.youtube.com/watch?v=Bz6KHhRGVKs

Afvaart
Het heeft op de een of andere manier altijd iets ontroerend, zo’n afvaart. Daarstraks vertrok de Argentijnse brigantijn die hier een aantal dagen aan de ree laag terug naar huis, met de voltallige bemanning zichtbaar aan boord: kapitein, luitenants, adelborsten, kajuitsjongens, pikbroeken, jongmaatjes en hoogtevreesloze lichtmatrozen hoog in het want. Allen met de blik naar kaai en stad, bij het losgooien van de trossen saluerend en zwaaiend. De Libertad is van grote envergure. Indrukwekkend om haar van wal te zien steken….

Geluidsfilm beroofde dichters van raison d’être
Aan het bladeren in de prachtige uitgave Ruhe gibt es nicht, bis zum Schluss – Klaus Mann (1906-1949), Bilder und Dokumente van Uwe Naumann, een intrigerend kijk- en leesboek. De familie Mann drukte met Heinrich, diens jongere broer Thomas en diens kinderen Klaus, Erika en Golo een zwaar stempel op de Duitse en bij uitbreiding Duitstalige letterkunde. Dat inspireerde sommige tekenaars. Zoals Ottomar Starke, die in het augustusnummer van 1929 van het tijdschrift Die literarische Welt bewees dat Duitsers wel degelijk over gevoel voor humor beschikken. Of ze ook enig gevoel voor toekomstvisie hebben is een tweede. In deze spotprent duiken zwaar beladen jaartallen (1929, 1940, 1945) op maar geen enkele keer in het kader waarin wij ze nu plaatsen. De Republiek van Weimar liep op haar laatste benen maar vrijwel niemand had dat nog in de gaten…Amper twee maanden na publicatie van deze prent vond op Zwarte Donderdag 24 oktober 1929 de grote Beurskrach plaats…De grootste gebeurtenis was in augustus voor Starke echter de komst van de geluidsfilm, die de dichters voor decennia het bestaansrecht zou ontnemen. Maar gelukkig zou in 2000 de Duitse dichtkunst weer nieuw leven ingeblazen worden. Door een Mann natuurlijk….

Vertaalfouten zorgen voor hardnekkige misverstanden
Zonder dat ze zich dat bewust zijn, leven veel mensen voort met overtuigingen die volledig verkeerd zijn omdat iemand ooit een vertaalfout maakte. Ook Cox Habbema, die vandaag in De Pers college mag geven, en en passant weer eens meldt dat Eva in de Tuin van Eden van een appel proefde. Assepoester paste in het gelijknamige sprookje geen glazen muiltjes, maar muiltjes van eekhoorntjesbont. In het origineel pantoufles en vair, hetgeen werd verstaan als pantoufles en verre. Opvallend is ook het grote aantal hotels dat De Gouden Leeuw heet. Ooit geïntroduceerd als ‘vertaling’ van het dikwijls in het Frans gehoorde Lion d’Or, dat eigenlijk geschreven werd als lits on dort (bedden om op te slapen). Het verst terug gaat waarschijnlijk de fout die Aquila Ponticus maakte. Het is aan hem te wijten dat we nog steeds denken dat Adam en Eva uit het Paradijs werden verstoten omdat Eva een appel at van de boom der kennis van goed en kwaad.

In de Bijbel staat wel dát Eva een vrucht van de verboden boom at, maar niet wélke: “Ook had de vrouw al bemerkt, hoe goed die boom was om van te eten; hoe hij een lust was voor de ogen, en hoe verleidelijk, wanneer men inzicht wil verkrijgen. Zij plukte dus van zijn vrucht, en at.” Ponticus vertaalde in de tweede eeuw de Bijbel van het Hebreeuws naar het Grieks, en maakte een fout in een strofe uit het Hooglied. Van “Ik voedde je op onder de appelboom, waar je moeder je voortbracht” maakte hij “Ik voedde je op onder de appelboom, waar je verdorven raakte”. De enige vrucht waarvan we ‘zeker weten’ dat die in de Tuin van Eden groeide was de vijg, getuige het vervolg van Genesis: “Nu gingen hun beiden de ogen open; ze merkten, dat ze naakt waren. Ze hechtten daarom vijgenblaren aaneen, en maakten er een schaamgordel van […]”….

Opgesloten
In de krant zie ik een foto van de Hiswa die momenteel aan de gang is. Waartoe ligt daar dat bootje dat met de steven naar half zes wijst? Het ligt volledig opgesloten, en kan geen kant op. Je zou er claustrofobie van krijgen. Gelukkig zijn nautische transportmiddelen daar immuun voor. Maar: welk een merkwaardige situatie!

Groeten uit Argentinië
Eventjes in Argentinië geweest, aan boord van de ontroerend mooie driemaster Libertad meer bepaald. Welk een schitterend schip: een 105 meter lange brigantijn, die in 1956 te water werd gelaten. Ik heb niets met Amerika, maar om niet helemaal duidbare (iets uit een vorig leven?) redenen wel iets met Uruguay en Argentinië, Montevideo en Buenos Aires, de monding van La Plata…De vlag en het nationale tenue van de Argentijnen ontroeren me ook steeds, dat zachtblauw met dat wit. Op de Libertad zou ik best naar Zuid-Amerika willen varen. Zal de schuit morgen, wanneer ze de trossen aan Kaai 19 losgooit om haar reis verder te zetten, uitwuiven.

Don't get fooled again
Onze Amerikaanse vrinden blijven vooruitgang boeken tussen de Eufraat en de Tigris:
http://www.youtube.com/watch?v=ULyka2Bfp04&eurl=

De morgen fietst lekker

De morgen fietst lekker
Er hangt kermis in de lucht
Met haar poppenwagen
Ouders blaken zelfgenoegzaam
Een dag als een ongeschoeide
Haar kreetjes warm
De speeltuin pakt ons in
Zij sneeuwt in mij
Voor het slapen gaan wil zij

Hoe belangrijk het is een bundel op de juiste manier vast te houden. En hoe poëzie uit zichzelf voort kan komen. "Goh, moet je kijken," zei Geertje. "Als je de bundel op deze manier vasthoudt lijkt het net een gedicht!" Wat haar in de Zij gedichten van Mark Van Tongele in eerste instantie een aardig vers leek bleek bij nadere beschouwing (achter deze regels staat respectievelijk 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40 en 41) de laatste bladzijde van de inhoudsopgave te zijn….

Beeldschone statiën
Hoewel het een van oorsprong Romaanse kerk is die later in gotische stijl werd omgebouwd en vergroot, vind ik het neogotische element van de Gentse Sint-Jacobskerk het mooist: raak er altijd onder de indruk van de kruisweg die Aloïs De Beule (1861-1935) tussen 1889 en 1894 vervaardigde. Waarschijnlijk hebben er vrienden of bekende parochianen geposeerd voor de figuren uit het werk. Welk een eer moeten ze zulks hebben gevonden. Te weten dat wanneer je huidig lijf er niet meer is, dat door lateren als kunst bekeken kan worden. De statiën in gepolychromeerde terracotta zijn werkelijk beeldschoon.

Tandjesgras riekt naar poëzie
Riekt deze encyclopedische omschrijving van het tandjesgras (Sieglingia decumbens) naar poëzie of niet: ‘In vochtig weiland en op droge, zure veenbodems komt het tandjesgras voor. Het is een zodevormende plantensoort met gewimperde bladeren en een smalle pluim van ongenaalde aartjes met gewimperde kalfjes, waarvan de onderste (gluma) aan de top drie tandjes hebben’?

Een aangenaam bezoek
Een pintje, een paar broodjes, een koffietje en lekker ouwehoeren. Veel meer moet dat niet zijn. Ouwe vriend Willem Hesling waaide vanmiddag op weg van Leuven naar het noorden weer eens binnen. Als vanouds hadden we binnen een paar minuten de wereld loepzuiver geanalyseerd. Daarna geprobeerd ons voor te stellen hoe we twintig jaar geleden gereageerd zouden hebben als iemand ons had uitgelegd wat we twee decennia later allemaal met internet konden doen. Willem heeft nieuwe gitaren (waaronder een Fender Telecaster) gekocht, en speelt nu zodra hij maar even de gelegenheid ziet Dead Man van Neil Young. Vervolgens als twee jonge honden elkaar op YouTube geattendeerd op allerhande moois. Normaliter klinkt hier de hele dag (kijk even welke cd’s paraat liggen) Shostakovitch, Obrecht, Benedictus Appenzeller en Szymanowski, maar zo af en toe mag het geluid eens hard en mag er geswingd worden op bijvoorbeeld de perfect geoliede machine die Cheap Trick was. Het is al vijfendertig jaar geleden dat we elkaar in de redactie van het tijdschrift WEL leerden kennen. De haren zijn dunner (of er niet meer) en grijzer, er is wat buikspek bijgekomen maar voor het overige voelen we ons als vijftigers uitstekend in ons vel….

http://www.youtube.com/watch?v=_E5L4MwMzzM

http://www.youtube.com/watch?v=K_WQE7AO9LA

Had Spengler het bij het juiste eind?
Tussen 1918 en 1922 publiceerde Oswald Spengler Der Untergang des Abendlandes – Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte. Daarin poneerde de Duitse geschiedfilosoof dat elke beschaving net als een mens kindsheid, jeugd, volwassen bloei en ouderdom doorloopt. Volgens hem waren er in de geschiedenis acht beschavingen: de Egyptische, de Babylonische, de Indische, de Chinese, de Grieks-Romeinse, de Arabische, de Mexicaanse en de abendländische (de ‘onze’, de westerse). Op basis van zijn kringloopidee stelde hij dat ‘onze’ beschaving rond 1800 de periode van de ouderdom was ingegaan en rond het jaar 2000 zou ophouden te bestaan. Ik moest doorlopend aan Spengler denken bij het lezen van De grote oorlogen (Uitgeverij Contact, ISBN 978 90 254 0945 6) van de Schotse historicus Niall Ferguson. Die beweert dat de 20ste eeuw te gemakkelijk wordt voorgesteld als het tijdperk van de triomf van het Westen. Hij meent dat het Westen, het Abendland, een eeuw geleden op het hoogtepunt van zijn macht stond, toen in het British Empire de zon nooit onderging. Dat wereldrijk viel zoals we weten gaandeweg de vorige eeuw tamelijk vlotjes uiteen, al is dat tot de harten van veel Engelsen nog steeds niet doorgedrongen. Ferguson benadrukt dat in veel opzichten pas na de implosie van de Sovjet-Unie in 1991 kon worden geconstateerd dat het laatste Europese imperium in Azië was gevallen, en dat het gerechtvaardigd is de 20ste eeuw niet te interpreteren als de triomf, maar als de neergang van het Westen, met de Tweede Wereldoorlog als het beslissende keerpunt, en de aanval op Irak als een late stuiptrekking.

Hij deelt ‘onze’ recente oorlogsgeschiedenis ook liever niet in met de afbakeningen 1914-1918 en 1939-1945, maar met 1904-1953. Een groot conflict dat loopt van de Japans-Russische Oorlog tot de Koreaanse Oorlog (en mijns inziens bij uitbreiding van de Bokseroorlog in 1900 tot de Amerikaanse nederlaag in Vietnam in 1975). Alles lijkt erop te wijzen dat de nieuwe macht in Azië komt te liggen, het Japanse verlies in WOII ten spijt. De demografische ontwikkelingen lijken dat te staven. In 1913 leverde Azië 55% van de wereldbevolking, het Westen 20. Beide percentages zijn respectievelijk blijven stijgen en dalen en staan nu rond de 60 en de 12%. De Boksers dachten nog dat ze na honderd dagen training in de oosterse vechtkunst immuun zouden zijn voor kogels, en dat ze na driehonderd dagen zouden kunnen vliegen. Sindsdien hebben de Aziaten veel geleerd. De Duitse strateeg Wilhelm Leopold Colmar Freiherr von der Goltz, die in 1916 sneuvelde in Bagdad, voorspelde in het begin van de Grote Oorlog (zoals de Eerste heette tot er een Tweede kwam): “De huidige oorlog is zeer nadrukkelijk slechts het begin van een lange historische ontwikkeling. Aan het einde daarvan is sprake van de nederlaag van de wereldpositie van Engeland, en van de opstand van de gekleurde rassen tegen het koloniale imperialisme van Europa.” Von der Goltz heeft gelijk gekregen, en De grote oorlogen lezende en de actuele geschiedenis overschouwend moeten we niet uitsluiten dat ook Oswald Spengler dat gaat krijgen….

De Randstad boven!
Het dichtst bij de Engelse tabloids komt in het Nederlandse taalgebied het gratis dagblad Spits!. Dat is van een bedroevend journalistiek niveau. Da’s nog tot daar aan toe, maar het profileert zich meer en meer als het clubblaadje van de Randstad. Terwijl er toch ook gebruikers van het openbaar vervoer zijn in Breda, Maastricht, Winterswijk en Groningen. Nou zijn dat allemaal steden die niet direct bang hoeven te zijn voor een watersnood, maar tóch is het ergerlijk dat zo’n landelijk medium onder de kop Water is de grootste bedreiging van Nederland met als bijschrift Nederland van 15 kilometer hoogte de lens alléén scherp stelt op de Randstad. Rechtsonder op elke foto ligt Rotterdam. Zeeland, Noord-Brabant, Limburg? “Horen die bij ons dan?”, zie je op de Spits!-burelen de redacteuren zich achter de oren krabben….

Sterke jongen
Af en toe valt je mond echt open van verbazing. Zo kuierde ik daarstraks door de Leopoldstraat, langs een camion met allerhande spullen erop die erg onhandig op de stoep geparkeerd stond. Een oudere vrouw met een rollator kon er niet passeren, een jongere met een kinderwagen evenmin. Komt daar een slanke jongeman aan, die beide dames zegt even geduld te hebben want dat hij de zaak wel eens op zou lossen. Wat een krachtpatser! Pakt die vrachtwagen vast en tilt die zo de stoep af! Een klaterend applaus van omstanders viel hem ten deel. Er zijn anno 2007 nog galante én gespierde jongelieden….

Op bezoek in Sint-Genesius-Rode
In Sint-Genesius-Rode geweest, de gemeente die de Franstaligen zo graag zouden annexeren om er een corridor tussen Wallonië en het Brussels Gewest van te maken. Ik ging op bezoek bij oude literaire vriend Philippe Cailliau. Die leerde ik al in 1975 kennen, tijdens de manifestatie Poëzie in de Animal Farm in Denderbelle. We lazen daar toen niet alleen voor, er was nog een pak illustere dichters waaronder Wilfried Adams, Leopold M. Van den Brande, Johanna Kruit en Roman John Van de Maele. Ik zie ons daar nog zitten aan een houten tafel op de binnenplaats, al aan het ontbijt druk de poëzie besprekend. Philippe heeft lang niet geschreven, maar voltooide onlangs een nieuwe bundel. En dat lijkt me goed nieuws….

Wat ben je als je niet kunt ruiken?
Wanneer je niet kunt horen ben je doof, wanneer je niet kunt spreken ben je stom en wanneer je niet kunt zien ben je blind. Woorden die iedereen onmiddellijk weet. Moeilijker is het al bij het zintuig voelen. Gevoelloos is correct, maar heeft toch vooral een psychologische connotatie. De medische term voor gevoelloosheid is anesthesie, maar een bijvoeglijk naamwoord ervan bestaat niet. Het moeilijkst echter is het bij dat andere zintuig, ruiken. Is er een woord voor niet kunnen ruiken? Koot en Bie vroegen zich dat in 1974 al af op hun Bescheurkalender. Ze dachten van niet, en bedachten het neologisme noos. Ook hier echter is een technische benaming voor: anosmie, óók van het Grieks afgeleid en eveneens zonder adjectief. De Dikke Van Dale kent anosmie echter niet. Wat het groot woordenboek der Nederlandse taal echter wél kent: geurdoof (bn.), niet in staat geuren te ruiken. Waarvan akte.

Het dagelijksch leeven
We hebben allemaal een bepaald beeld van hoe het er in de oorlog aan toe moet zijn gegaan, maar we mogen niet vergeten dat het dagelijkse leven zich ook onder Duitse bezetting veelal dikwijls gewoon voltrok. Allerhande lieden hielden zich ook toen bezig met zaken als het bakken van brood, het tappen van pinten en het opstellen van ambtelijke stukken. Er zal een Feldwebel door het dorp hebben gekuierd, en geen champetter toen men in Merendree aan de Oude Kale de Sint-Radegundiskerk officieel tot geklasseerd monument uitriep. Die aardige Romaanse kerk werd namelijk op 4 mei 1944 beschermd verklaard. Het was toen nog een dikke maand wachten op de geallieerde invasie in Normandië….

Poëziedag in Merendree trekt veel volk
Er waren gisteren in Merendree wel tweehonderd mensen op de poëziedag die tweejaarlijks in het Oost-Vlaamse dorp wordt gehouden. Dat evenement werd ooit ingesteld door de priester-dichter Basiel De Craene, die jarenlang in de wel zeer idyllisch gelegen pastorie Gerolfswal kon wonen. Je zou van minder aan het dichten raken. Ik mocht er een nominatie voor de Poëzieprijs Merendree 2007 in ontvangst nemen voor mijn bundel Andere taal. En daaruit uiteraard ook voorlezen. De andere genomineerden waren Jean-Pierre De Bock en Sylvie Marie, de laureaten ex aequo Martin Carrette en Reine De Pelseneer. De inboorlingen van deze deelgemeente van Nevele zullen zich om de twee jaar wel achter de oren krabben als ze al die literaire vreemdelingen in de schaduw van de Sint-Radegundiskerk zien….

Sieglinde Vanhaezebrouck attendeerde me op de overloop van het Poëziecentrum op deze komische situatie: Als deze brave borst straks op zijn kleurrijke vehikel maar niet met een paar pinten te veel op door de politie van de baan wordt gehaald....

Vandaag geboortedag van Blaise Cendrars
Vandaag 120 jaar geleden, op 1 september 1887, werd Blaise Cendrars geboren. Deze Frans-Zwitserse dichter was bevriend met Guillaume Apollinaire, die stevig door hem werd beïnvloed. Zeer vernieuwend was in 1918 zijn bundel Panama. Daarin maakte Cendrars gebruik van beursberichten, boektitels, dagboeknotities gespreksflarden, namen, objecten, reclame en wat dies meer zij. Ook nam hij een paginagrote advertentie voor de stad Denver onverkort op, waarmee hij het begrip objet trouvé introduceerde. Cendrars vocht in de Eerste Wereldoorlog aan het front. Hij verloor er een arm. Verbazend hoe objectief hij de gruwelen van die strijd kon verwerken in het vers De oorlog in het Luxembourg, waarin hij in de huid kruipt van kinderen die soldaatje spelen. Voor Cendrars moest in poëzie alles mogelijk zijn. Na de jaren twintig schreef hij alleen nog maar proza.

In februari 1914, toen op ons continent (behalve op de Balkan natuurlijk) veel nog peis en vree leek, vertrouwde hij Aux 5 coins aan het papier toe:

Oser et fair du bruit
Tout est couleur mouvement explosion lumière
La vie fleurit aux fenêtres du soleil
Qui se fond dans ma bouche
Je suis mûr
Et je tombe translucide dans la rue

Tu parles, mon vieux

Je ne sais pas ouvrir les yeux?
Bouche d’or
La poésie est en jeu

Waarvan Willem Desmense, die uit de poëzie van Blaise Cendrars de uitgebreide bloemlezing Panama of de avonturen van mijn zeven zoons (Uitgeverij IJzer, ISBN 90 74328 296) samenstelde, volgende vertaling maakte :

In de 5 Hoeken

Het lef hebben en lawaai maken
Alles is kleur beweging explosie licht
Leven bloeit in de vensters van de zon
Die smelt in mijn mond
Ik ben rijp
En ik val doorschijnend op straat

Reken maar, kerel

Ik weet niet hoe mijn ogen te openen?
Gulden mond
Er staat poëzie op het spel

Imani groeit als kool
Het kleine nijlpaard Imani, van 10 mei pas, groeit als kool. Wanneer je het ‘alleen’ in het water ziet lijkt het beslist al wat, maar zodra moeder Hermien en vader Heini mee uit het bassin stappen kun je zien dat Imani nog heel wat boterhammen met pindakaas zal moeten eten….

140 jaar geleden stierf Charles Baudelaire
Op 31 augustus 1867 legde Charles Baudelaire op 46-jarige leeftijd het moede hoofd definitief ter ruste. De befaamde poète maudit oefende met zijn dichtbundel Les fleurs du mal bijzonder veel invloed uit. Petrus Hoosemans vertaalde daaruit Brumes et pluies als volgt:

Mist en regen

O najaarseinden, winters, lentes, nat van slijk,
seizoenen van de slaap! Ik loof u liefderijk,
daar gij mijn brein en hart dermate hebt omgeven
met een braak graf en waden die als wasem zweven.

Op wijde vlakten waar de kille stormwind jaagt
en in de lange nachten schor de weerhaan klaagt,
daar zal mijn ziel, meer dan op lauwe voorjaarsdagen,
de volle breedte van zijn ravenvlerken dragen.

Niets is er zoeter voor een hart, vol doodse dingen,
dat al te lange tijd van blanke rijm beslaat,
o lijkbleek jaargetij, vorstin van ons klimaat,

dan dit vast uitzicht op uw vale schemeringen,
- naast nachten zonder maan waarin men, als een paar,
de smart te rusten legt in sponden vol gevaar.

Tuinscheurkalender met veel gedichten
Vandaag bij de post De tuinscheurkalender 2008, samengesteld door Romke van de Kaa en Paul Geerts en op de markt gebracht door Uitgeverij Contact. Daarin mijn Dagboekblad (1 september 2005). Behalve allerhande wetenswaardigheden over gewassen en tuinen veel gedichten. Ik verkeer in deftig gezelschap: C.S. Adama van Scheltema, Jan-Willem Anker, Frans Bastiaanse, Nicolaas Beets, Bert Bevers, Ria Borkent, Inge Boulonois, Pieter G. Buckinx, Ruth Bueno De Mesquita, Ben Cami, Emma Crebolder, Maria van Daalen, Job Degenaar, Remko Ekkers, Chris J. van Geel, Maurice Gilliams, Jo Gisekin, Luuk Gruwez, Rouke van der Hoek, Peter Holvoet-Hanssen (met wie ik op bijgaande foto sta), Esther Jansma, Jasper de Jong, Rutger Kopland, Tom Lanoye, Joop Leibbrand, Daan de Ligt, J.A. dèr Mouw, Ramsey Nasr, Janna Nendels, Kees Ouwens, Fred Portegies Zwart, Diane van Quathem, Herman Rohaert, Hannie Rouweler, Jan Salie, Lucienne Stassaert, Hélène Swarth, M. Vasalis, Mischa de Vreede, Leo Vroman, Catharina Waslander-Van der Linden, Nanda Weiland, Atze van Wieren, Anton Van Wilderode, Henk van Zuiden en Jos Zuiderwijk. De Tuinscheurkalender 2008 verschijnt in een oplage van niet minder dan 12.000 exemplaren (ISBN 978-90-254-2354-4, € 12,50).

Discantus zeer de moeite waard
Gisteren is het Festival van Vlaanderen - Antwerpen - 2007 op gang getrokken. Laus Polyphoniae 2007: La Polyphonie Française is deze keer het Leitmotiv. Gistermiddag om twaalf uur zaten we in de kapel van Het Elzenveld voor het concert van Discantus. Dat bracht Angeli super ethera – Een- en meerstemmige muziek uit het middeleeuwse Frankrijk. Die ondertitel is misleidend omdat Frankrijk zoals wij dat nu kennen in de periode waaruit de muziek stamt nog niet bestond. Het hertogdom Francië besloeg omstreeks het jaar 1000 immers niet veel meer dan een kerngebied rondom de Seine. Laat onverlet dat het ensemble onder leiding van Brigitte Lesne angeliek klonk. Geertje en ik (en ongetwijfeld nog veel meer van de aanwezigen) kregen tranen in de ogen toen de klokjes bij het Alleluia, Iacobe sanctissime wonderlijk fraai harmonieerden. De kapel heeft een erg goede akoestiek, al is ze niet immuun voor geluid van buitenaf: tijdens Modulizet concio, festivali gaudio, orta prole mira! (‘Het samengetroepte volk geeft de maat aan, in vreugde omwille van het festival, zie toch wat een wonderlijke kroost!’) hoorden we de politiehelikopter over komen. Discantus was beslist de moeite waard, en klinkt nu uit de cd-speler.

www.festival.be/antwerpen

http://perso.orange.fr/cmmp/discantus.html

De Nieuwe Gazet was tijd ver vooruit
Tijdens de Cultuurmarkt kreeg ik een facsimile van De Nieuwe Gazet van dinsdag 4 mei 1954 in handen. Gedrukt ter gelegenheid van het Zomer van Antwerpen-project Verdronken Land van Compagnie KAiET. Leuk zo’n nep-oud krantje. 59ste jaargang, nr. 18503. Kostte indertijd 2 frank. 4 mei was, leert een blik op de jaarkalender van mijn geboortejaar – die ik hier achter me heb hangen –, in 1954 inderdaad een dinsdag. Op de voorpagina moord en doodslag in Retie, noodweer in Ukkel, een aardschok in Griekenland en de Heilig Bloedprocessie in Brugge.

Op de voorlaatste bladzijde een overzicht van het aanbod aan films in Antwerpen. En dáár is Compagnie KAiET in de fout gegaan. Toen ik zag dat in Metro Diane de Poitiers draaide met Lana Turner, Pedro Armendariz en Roger Moore vroeg ik me af of dat wel klopte. Moore al op een affiche nog vóórdat hij bekend werd als c.q. met Ivanhoe, laat staan The Saint, The Persuaders of James Bond? Dát bleek wel te kloppen. Alleen zag ik dat Diane de Poitiers op dinsdag 4 mei 1954 onmogelijk gedraaid kan hebben omdat de film pas gemaakt werd in…1956! En nader onderzoek leerde dat het gros van de aangekondigde rolprenten pas in 1956 werd gedraaid. Daarmee was deze oude Nieuwe Gazet de tijd wel érg ver vooruit….

Natuurlijk zijn het megacomplexen en een kwaliteitscomplexje, maar toch resteren er in Antwerpen vandaag de dag nog maar drie bioscopen: Metropolis, UGC en Cartoon’s. Bestudering van het facsimile van De Nieuwe Gazet leert dat er zo’n veertig jaar geleden heel wat meer waren: Ambassade, Artis, Astra, Astrid, Cameo, Capitole, Century, Cinex, Coliseum, Crosly, Eden, Elite, Empire, Festa, Forum, Kemo, Kinox, Lido, Luxor, Metro, Odeon, Palace, Plaza, Real, Regina, Reo, Rex, Ritz, Roma, Roxy, Rubens, Studio Movy, Vendôme, Victory en Winterpaleis: 35. Vijfendértig! In Real kon je terecht voor de toentertijd langstlopende rolprent: 20.000 Leagues Under The Sea, die in 1952 werd gemaakt.

Tegenwoordig moet je naar Cartoon’s om er zeker van te zijn dat je géén Amerikaanse film voor ogen gaat krijgen. De programmering in Metropolis en UGC is immers bijzonder Hollywoodvriendelijk. Ook in 1954 was de Amerikaanse film al zwaar oververtegenwoordigd, maar van de 35 films die in de oude De Nieuwe Gazet staan waren er toch 14 Europees. 8 Franse producties, 3 Duitse, 1 Vlaamse (Mijn man doet dat niet met onder meer Nand Buyl) en 1 Italiaanse (Pane, amore e… met Sophia Loren en Vittorio de Sica). Het meest populair waren, afgemeten aan het gegeven dat ze elk in twéé films te zien waren, Sterling Hayden (Slightly Scarlet in Victory en The Killing in Palace) en Victor Mature (Safari in Palace en Affair With A Stranger in Ritz).

Pas op je woorden!
Wat me ergert is het feit dat in ons taalgebied het woord globalisering, juist onder invloed van wat men ermee aan wil geven, steeds vaker verkeerd wordt gebruikt. Het is een vertaling van globalization dat in het Engels inderdaad ‘wereldwijde verspreiding’ betekent, maar in het Nederlands niét. Globalisering betekent ‘globaal (niet tot in bijzonderheden nauwkeurig berekend) stellen’. De Van Dale heeft een uitstekend equivalent voor globalization, namelijk mondialisering!

Havenschepen
In Nederland snappen ze het waarschijnlijk niet omdat de functie daar wethouder heet, maar wat heeft Marc Van Peel hier in Antwerpen toch een mooie job: hij is havenschepen. Als dat geen mooi vak is, in één woord je bevoegdheid én de transportmiddelen die zich daarin bewegen…Daar hoort een sfeervolle foto van Filip Tas (1918-1997) bij!